EINDTERMEN MO/PO: DE UITDAGING 

EUROPA EN KUNSTONDERWIJS

Europa legt meer en meer de nadruk op cultuuronderwijs. In een aanbeveling van Europa (‘Sleutelcompetenties voor een leven lang leren – Een Europees kader’) worden acht sleutelcompetenties vastgesteld. Eén ervan gaat specifiek over cultuur, met name competentie acht: ‘cultureel bewustzijn en culturele expressie’. Europa omschrijft deze competentie als volgt: “erkenning van het belang van de creatieve expressie van ideeën, ervaringen en emoties in diverse vormen, waaronder muziek, podiumkunsten, literatuur en beeldende kunsten. Essentiële culturele kennis omvat volgens Europa een bewustzijn van het lokale, nationale en Europese culturele erfgoed en de plaats daarvan in de wereld. Tot de vaardigheden behoort zowel appreciatie als expressie. Tot slot, zo stelt Europa, vormt een gedegen begrip van de eigen cultuur de basis voor respect en een open attitude tegenover de verscheidenheid van culturele uitdrukkingsvormen. Een positieve instelling ten aanzien van cultuur wil ook zeggen creativiteit en de bereidheid om esthetische mogelijkheden te cultiveren via artistieke zelfexpressie en deelneming aan het culturele leven.

VLAANDEREN EN EINDTERMEN

Na een breed maatschappelijk debat en adviezen van de verschillende bevoegde raden heeft het Vlaams Parlement eind oktober een akkoord bereikt over de langverwachte contouren van de toekomstige eindtermen. Die bepalen wat elke jongere in de toekomst op school moet leren. Ze vertrekken vanuit 16 sleutelcompetenties, zoals bijvoorbeeld: burgerschap, economische, financiële en digitale competenties, sociaal-relationeel, cultureel en historisch bewustzijn, … Het onderscheid tussen vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen valt zo weg en alle eindtermen moeten op dezelfde manier bereikt worden. Zij moeten beperkt zijn in aantal en helder geformuleerd. Verder moeten zij een coherent geheel vormen van kleuter- tot en met secundair onderwijs.
Deze nieuwe eindtermen zullen ontwikkeld worden door commissies waarin naast de onderwijsverstrekkers en andere experts ook vakleraars vertegenwoordigd zijn. Ze moeten finaal goedgekeurd worden in het Vlaams Parlement. Gezien de snelle evoluties in de samenleving zullen deze eindtermen periodiek geëvalueerd worden en geactualiseerd indien nodig. Nieuw is ook dat er in de eindtermen van de eerste graad van het secundair onderwijs een niveau basisgeletterdheid wordt ingevoerd dat door elke leerling afzonderlijk behaald moet worden. Deze minimumvereisten voor basiscompetenties zoals wiskundige en digitale geletterdheid, maar ook Nederlands, moeten garanderen dat onze jongeren volwaardig kunnen meedraaien in de samenleving.

MUZES EN DE ONTWIKKELCOMMISSIES

De Vlaamse regering heeft Muzes gevraagd om te participeren aan twee ontwikkelcommissies. In onderstaande tabel vind je een inhoudelijke beschrijving van de ontwikkelcommissies. De raad vindt het een goede zaak dat ook leraren aan de ontwikkelcommissies worden toegevoegd om zo de stem uit de dagelijkse praktijk te vatten.

Vak- en andere experten uit het hoger onderwijs kunnen de academische inzichten inbrengen. De raad vraagt dat ook andere relevante experten en organisaties gehoord worden. Dit moet zeker het geval zijn voor wat betreft het voorbereidend werk voor de ontwikkelcommissies. Een vertegenwoordiging van deze experten moet volgens de raad ook op ad hoc basis in de ontwikkelcommissies mogelijk zijn.Deze eindtermen worden door het Vlaams Parlement niet vastgehaakt aan vakken. Het zijn de leerplanmakers die de verbinding maken tussen de eindtermen en de vakken of vakkenclusters. Daarbij moet het ook duidelijk zijn welke leraar er verantwoordelijk is voor de uitwerking en realisatie ervan.

UITNODIGING VOORBEREIDEND OVERLEG ONTWIKKELCOMMISSIES

Uitnodiging tot voorbereiding overleg

Muzes nodigt leraren kunstvakken uit secundair onderwijs, docenten hoger- en universitair onderwijs, onderzoekers uit om de overlegmomenten grondig voor te bereiden. In totaal zijn er 10 overlegmomenten gepland in de loop van de maanden januari tot en met april.

Muzes heeft hiervoor een internetforum ontwikkeld, een online discussieruimte tussen verschillende gebruikers. De gebruikers hebben de mogelijkheid om berichten te plaatsen, asynchroon met elkaar te overleggen.

DOCUMENTATIEMAPPEN FORUM EINDTERMEN

1. TRAJECT MUZES VLAAMS PARLEMENT - EINDTERMEN
2. EINDTERMEN KUNSTEDUCATIE IN INTERNATIONALE CONTEXT
3. SOCIAAL BURGERSCHAP EN KUNSTEDUCATIE
4. CULTUREEL BEWUSTZIJN EN KUNSTEDUCATIE
5. INTERNE KWALITEITSCONTROLE
6. VERSLAGEN ONTWIKKELINGSCOMMISSIES

Overzicht commissies

Transversale ontwikkelcommissie (2)

-competenties op vlak van lichamelijk, geestelijk en emotioneel bewustzijn en op vlak van lichamelijke, geestelijke en emotionele gezondheid
-sociaal-relationele competenties
-burgerschapcompetenties met inbegrip van competenties inzake samenleven
-competenties inzake duurzaamheid
-juridische competenties
-zelfbewustzijn en zelfexpressie, zelfsturing en wendbaarheid
-cultureel bewustzijn en culturele expressie

Ontwikkelcommissie – Inhoudelijk (4)

-competenties in het Nederlands
-competenties in andere talen
-cultureel bewustzijn en culturele expressie

WENST MEE TE WERKEN

Uw naam (verplicht)
 

 

Uw e-mail (verplicht)
 

 

Bruikbare expertise(verplicht)
 

Wil op een actieve manier meewerken!
 

Visie van Muzes

Het uiteindelijke doel van kunsteducatie mag best ambitieus zijn. Precies door het ontbreken van duidelijke én ambitieuze doelstellingen is de kunsteducatie in het onderwijs bedreigd. We moeten hoog mikken en meer durven verwachten dan het obligate amusante uurtje kunst of muziek op vrijdagnamiddag. Kwaliteitsvol onderwijs voor iedereen staat hoog aangeschreven bij de Vlaamse overheid maar in realiteit in kunsteducatie vooral toegankelijk voor de welvarende en hooggeschoolde elite.

Tien jaar na Bamford heeft de Vlaamse overheid de kans om kunsteducatie daadwerkelijk voor iedereen te erkennen.
Scholen moeten dringend de nodige tijde en ruimte krijgen om de kennis, de vaardigheden en attitudes die nodig zijn, te doen insijpelen. Als we er allen van overtuigd zijn dat kunsteducatie noodzakelijk is in de ontwikkeling van alle jongeren/kinderen, dan moeten scholen hierop inzetten. Anders gaat er onnoemelijk veel talent verloren.

Een ideaal scenario wordt hierna geschetst en is gebaseerd op vier pijlers.

1. Een specifiek onderwijsaanbod gericht op een verdiepende vorming binnen de muzische talen.
Specifieke lessen zijn nodig om echt te kunnen inzoomen op de eigenheid van elk van de verschillende muzische talen: beeld, muziek, nieuwe media, drama en beweging. Daarom kunnen deze lessen niet zonder deskundige vakspecialisten, met duidelijke leerlijnen en een goed opgebouwd leerplankader. Om kunsteducatie op een kwalitatieve manier aan te bieden heeft men nodige ruimte en middelen nodig. En tijd. In de eerste plaats moet worden geïnvesteerd in voldoende onderwijstijd voor specifieke muzische vorming en artistieke opvoeding. Bij kunsteducatie (eerste en tweede graad) staan de vaardigheden centraal. Vaardigheden ontwikkelen is een proces dat we liefst zo breed mogelijk uitsmeren over de verschillende jaren van het secundair onderwijs.

2. Een geïntegreerd muzisch onderwijsaanbod.
Artistieke vorming is niet alleen het domein van de vakleraar. Bij de artistieke opvoeding is uiteindelijk iedereen betrokken. In andere vakgebieden zijn er inhouden die sterke banden hebben met het ‘artistieke’, waardoor het gebruik van kunstzinnige werkvormen vanzelfsprekend is. Doordat bij een muzische aanpak van het leren de leerstof via exploratie en experiment wordt aangebracht en daardoor intens wordt beleefd, kunnen we gerust stellen dat het muzische er onmiskenbaar toe bijdraagt dat de leerstof beter beklijft. Deze aanpak zorgt in elk geval voor een beter welbevinden en een hogere betrokkenheid van de leerling.

3. Muzisch schoolklimaat
Goede artistieke opvoeding voegt aan het leermilieu de scheppende warmte en de creativiteit toe die het vaak mist, tenminste als ze nauw aansluit bij de spontane levensvorm van de betrokken leerlingen. Ideale vormen van muzische vorming en kunsteducatie kunnen pas worden bereikt in een ideaal muzisch schoolklimaat. Leerlingen zullen niet voor kunst worden warm gemaakt als leraren er niet voor openstaan. Elke school moet de bestaande context onderzoeken welke elementen daartoe kunnen bijdragen. In de eerste plaats moet worden geïnvesteerd in voldoende onderwijstijd voor specifieke artistieke opvoeding. Kunstvakken moeten prominent op het rooster staan, en zo goed mogelijk aansluiten bij de andere vakken.

4. In elke Vlaamse school een kunstencoördinator
Om het ideale scenario te realiseren en kunsteducatie op een hoger niveau te tillen is het noodzakelijk dat een kunstencoördinator wordt aangesteld. Hij coördineert, inspireert, informeert collega’s en directie. Hij heeft oog voor een consequente aanpak van de artistieke opvoeding in de hele school en bewaakt de muzische benadering van het algemene leren op school. Een kunstencoördinator is in de eerste plaats een centrale figuur van kunstonderwijs in de school. Hij communiceert intensief met het schoolteam, maar ook met externe collega’s en culturele instellingen. Vanuit een centraal overlegorgaan met kunstencoördinatoren uit diverse scholen, met vertegenwoordigers uit culturele instellingen, amateurkunsten en deeltijds kunstonderwijs wordt informatie uitgewisseld, worden goede praktijkvoorbeelden gedeeld en komen schooloverstijgende samenwerkingsverbanden tot stand.

UITDAGINGEN

Kunsteducatie in Vlaanderen scoort ver onder het Europese gemiddelde. Dat moet alle betrokkenen ertoe aanzetten om in actie te komen. We moeten onder ogen zien dat het veel beter kan. Op diverse vlakken moeten er stappen worden genomen: schoolbesturen, onderwijskoepels, lerarenopleidingen,…

HET DUBBELE WAARD

In de toekomst staat de onderwijsverstrekkers vrij om te beslissen binnen welke vakken ze welke eindtermen realiseren. Scholen moeten keuzes maken, en daarom moet er tijd worden vrijgemaakt voor kunsteducatie. In vergelijking met de OESO-landen hinkelt Vlaanderen achterop. Op de voorlaatste plaats vinden we de Vlaamse scholen terug; Het aantal lesuren die worden vrijgemaakt in de eerste graad secundair onderwijs van de Vlaamse scholen wordt vrijgemaakt om kunsteducatie aan te bieden bedraagt ca. 3%. (Bron: ‘What’s the Art Sake’)

ZO MIN MOGELIJK OVERLAP, BREUKEN OF LACUNES

Eindtermen voor drama, bewegingsexpressie en nieuwe media ontbreken in het secundair onderwijs. Overigens ontbreken in de vakken lichamelijke opvoeding, Nederlands (expressie) en ICT alle verwijzingen naar eindtermen muzische vorming zoals die in het basisonderwijs voorkomen. Voorts kan men muziek- en beeldonderwijs alleen au sérieux nemen door vakgebonden eindtermen te formuleren voor muziek en beeld in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs.

GA VOOR EEN KWALITEITSLABEL

Om kunsteducatie op een kwalitatieve manier aan te bieden, heeft men de nodige tijd en ruimte nodig. Er moet een personeelsbeleid worden uitgetekend waarbij professionele vakdocenten in dienst worden genomen. De uren voor kunstvakken worden – in vergelijking met onze buurlanden- nog beschouwd als als resturen- waarbij leraren algemene vakken hun lesopdracht nog even aandikken met enkele uurtjes kunst. (Arts and Cultural Education at School in Europe-2009)

BINDMIDDEL VOOR SOCIALE COHESIE

Het beroeps- en technisch onderwijs krijgen in een heel beperkt aantal studierichtingen kunsteducatie. Dat is des te opmerkelijker omdat juist in deze richtingen veel kansarme en allochtone jongeren zitten. Ook de leerlingen van het beroeps- en technisch onderwijs hebben recht op kunsteducatie die hun blik op de wereld rondom kan verruimen en hen helpt hun eigen plek in de wereld te vinden. Onderzoek heeft aangetoond dat in onze onderwijsstructuur een culturele kloof bestaat die gelijkloopt met de scheiding tussen de onderwijsvormen. De culturele leefwereld van ASO-leerlingen verschilt van de BSO-cultuur en kan de sociale cohesie bedreigen. Culturele ongelijkheid ligt mee aan de basis van maatschappelijke ongelijkheid.

ACTUA

Een nieuw muziekinstrument, de ratatranta

Lees meer

Cookart, je kunt een kunstwerk van je eten maken.

Lees meer

Immigranten die bekende kunstenaars werden

Lees meer

Muziekonderwijs in Finland – Top of the bill!

Lees meer

Mannen en vrouwen hebben een verschillende voorkeur voor kunst

Lees meer

Saboteer idiote regeltjes en kleur buiten de lijntjes.

Lees meer

TENTOONSTELLING BANKSY

REACTIES OP ONDERWIJSHERVORMINGEN

  • BIG BAND MELDERT BLAAST 3 KAARSJES UIT

    ESTHETISCHE OPVOEDING IN ONDERWIJS VLAANDEREN

    ODE AAN LERAAR ESTHETICA

    Ik breek een lans voor kunst.
    Ik juich en dans voor kunst
    en maak een buiging voor Josée, een grote dame die me veel liet zien.

    Lees meer

    WITLOOF EN MUZISCHE VORMING

    +

    Chantal Pattyn

    Manager cultuur VRT, Nethoofd Klara en Presentator Pompidou

    Geen Banksy zonder Bacon

    Mijn zoon gaat naar school in het centrum van onze verguisde en geplaagde hoofdstad. Op die school komen alle grote en kleine problemen van de grote stad op kindermaat binnen: taalachterstand, armoede, segregatie,… En toch gaan ze met de school naar de mooie Picasso-tentoonstelling in BOZAR en zag een heleboel achtjarigen de met knuffels behangen piano van Charlemagne Palestine in De Centrale. Nu heeft zoonlief weinig reden tot klagen. Hij ziet nogal wat. De Caravaggio in de Capitolaanse Musea in Napels kon hem niet echt boeien, maar de installatie met blauwe ballonnen van Martin Creed in het Museum Voorlinden wel, net als dat schilderij van Cy Twombly in het Centre Pompidou, dat hij eerst wat gepruts met verf vond, tot ik hem vertelde hoe de kunstenaar hier de god Ra weergeeft, die met de zon naar de andere kant trekt. Verhalen doen het ‘m altijd.

    Verbeelding is een recht van grote en kleine mensen…(lees verder in ‘De leraar die de wolken meet’ )