Tussen techniek en muziek: Experimentele instrumenten als opstapje naar avontuurlijk musiceren

De voorbije 70 jaar hebben componisten tal van nieuwe, avontuurlijke en grensverleggende muzikale ideeën bedacht. Veel van die muziek is maar zelden te horen, maar kan heel spannend en verrijkend zijn. MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek] organiseert daarom allerhande activiteiten om kinderen, jongeren en volwassenen te laten kennismaken met die nieuwe muziek.

Het traditionele en klassieke instrumentarium werd de voorbije eeuw gevoelig uitgebreid. Sommige instrumenten zijn inmiddels zelf iconen geworden (denk maar aan de elektrische gitaar), andere bleven in de eerste plaats verbonden aan het werk van hun bedenker. Onder de overkoepelende titel ‘Musica Futurista’ gingen we op zoek naar enkele opmerkelijke ontwerpen die weliswaar niet in het mainstream muziekleven terechtkwamen, maar wel boeiende muzikale en educatieve insteken kunnen bieden. Onze zoektocht leidde ons naar drie instrumenten met een relatief eenvoudige bouwwijze die bovendien intuïtief bespeelbaar zijn.

Het oudste instrument in de collectie is de ‘intonarumori’ (letterlijk: lawaaimaker), een ontwerp van de Italiaanse futurist Luigi Russolo. In essentie bestaat zo’n intonarumori uit niet meer dan een klankkast, een snaar, een membraan en een draaiend schijfje om de snaar aan te strijken. Echter, de variatiemogelijkheden in het ontwerp zijn eindeloos, waardoor het instrument zich erg goed leent tot en uitgebreide verkenning van de muzikale parameters (in het bijzonder ook klankkleur). Bij Michel Waisvisz vonden we de kraakdoos (‘crackle box’), een eenvoudige elektrische schakeling waarbij je de geproduceerde klank manipuleert via een vijftal aanraakpunten. Op die punten ligt het circuit bloot – wanneer je ze aanraakt, wordt de elektrische stroom door je lichaam geleid, waardoor een vervorming ontstaat. Het vergt een beetje handigheid en geduld om de hele schakeling te solderen, maar het resultaat staat garant voor heel wat experimenteerplezier met de onvoorspelbare piepende en krakende geluiden die dit instrument voortbrengt. Voor een derde instrument haalden we inspiratie bij de Amerikaalse componist-uitvinden Mark Applebaum. Al jaren bouwt hij z’n eigen instrumenten van recyclagemateriaal, die hij vormgeeft als heuse sculpturen met grappige namen als The Mousetrap (omdat dit instrument een muizenval bevat) of The Mouseketier (die uit drie onderdelen bestaat). Via contactmicrofoons maakt hij de kleine geluiden hoorbaar die in de gevonden voorwerpen verborgen zitten en gebruikt die als uitgangspunt voor zijn composities.

Vertrekkend van deze drie instrumenten, ontwikkelt MATRIX insteken rond techniek en muziek die geschikt zijn voor kinderen, jongeren en volwassenen. De gebruikte bouwplannen staan open voor heel wat variatie en vereisen persoonlijke keuzes, wat elk instrument een uniek karakter geeft. Gecombineerd met de intuïtieve bespeelbaarheid ervan, vormt dit een mooi vertrekpunt voor een verdere muzikale ontdekkingstocht. We bedenken in dat verband ook speeltips en enkele grafische partituren. In de context van het middelbaar onderwijs, bieden experimentele instrumenten bovendien een mooie gelegenheid om vakoverschrijdend te werken (muziek, techniek, elektriciteit, houtbewerking, …). Eind 2016 bundelen we onze ervaringen, bouwplannen, en achtergrondinformatie in een publicatie.

Musica Futurista is een project van MATRIX [Centrum Nieuwe Muziek], in samenwerking met Stichting Logos. Dankzij de steun van Cera kan MATRIX dit project in 2015-16 verder ontwikkelen en aanbieden aan verschillende jeugdhuizen in Vlaanderen (i.s.m. de federatie van jeugdhuizen Formaat). Meer details & achtergrondinformatie zijn te vinden op www.matrix-new-music.be/musica-futurista.

Geïnteresseerde leerkrachten zijn welkom om een kijkje te komen nemen en nader kennis te maken met het project.  Dit kan op woensdag 1 juni in Klankendaal te Mechelen. Concrete informatie + mogelijkheden tot inschrijven volgen begin maart.

MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek] houdt zich bezig met ‘klassieke’ muziek van na 1950. Het documentatiecentrum herbergt een ruime collectie aan partituren, opnames en boeken over nieuwe muziek. De leeszaal is gratis toegankelijk en onze medewerkers maken geïnteresseerden graag wegwijs. Daarnaast heeft MATRIX een gespecialiseerde educatieve werking. We ontwikkelen allerlei activiteiten om kinderen, jongeren en volwassenen te laten kennismaken met nieuwe muziek. We werken daarvoor samen met het concertleven, het DKO en het dagonderwijs en organiseren regelmatig stages.

Reacties en suggesties op dit artikel zijn steeds welkom.
 

Gelieve vooraf de richtlijnen door te nemen. 

 

Uw naam (verplicht)

Uw e-mail (verplicht)

Reactie