Wat het recht op deconnectie betekent
Het recht op deconnectie geeft Belgische werknemers de mogelijkheid om buiten de normale werkuren niet bereikbaar te hoeven zijn voor werkgerelateerde communicatie. Het gaat om het recht om offline te zijn zonder angst voor sancties of nadelige gevolgen. Dit heeft zowel een juridische als een praktische kant, en geldt in principe voor iedereen die in loondienst werkt, ongeacht sector of functie.
Waarom het recht op deconnectie belangrijk is
Door smartphones, laptops en flexibele werkafspraken is de grens tussen werk en privé steeds vager geworden. Het recht op deconnectie moet voorkomen dat werknemers voortdurend beschikbaar zijn en structureel te veel uren kloppen. Het ondersteunt je mentale gezondheid, verlaagt stress en helpt burn-out te voorkomen. Bovendien stimuleert het werkgevers om het werk beter te organiseren binnen de afgesproken werktijd.
Wat je wel en niet moet doen buiten werkuren
Het recht op deconnectie betekent niet dat een werknemer nooit meer een mail of bericht buiten de kantooruren mag ontvangen. Het gaat erom dat je niet verplicht bent om te reageren en dat dit geen negatieve gevolgen mag hebben voor je evaluatie, promotiekansen of loon. Werkgevers moeten duidelijke afspraken maken over bereikbaarheidsverwachtingen.
Concrete afspraken binnen je organisatie
In veel organisaties worden afspraken vastgelegd in het arbeidsreglement, een bedrijfsbeleid of via sociale dialoog met werknemersvertegenwoordigers. Denk aan regels rond het sturen van e-mails na de werkuren, het gebruik van meldingen op smartphones of het werken met wachtdiensten. Voor werknemers is het belangrijk om te weten vanaf welk uur en op welke dagen je in principe niet meer hoeft te reageren.
Rechten, plichten en mogelijke uitzonderingen
Als werknemer heb je het recht om je werkmiddelen uit te schakelen na je werkdag, tenzij er specifieke afspraken bestaan over permanenties of bereikbaarheidsdiensten die correct vergoed worden. Werkgevers hebben de plicht om een gezond werkklimaat te bevorderen en overbelasting te vermijden. Zij moeten ook informatie geven over hoe het recht op deconnectie in hun organisatie wordt toegepast.
Sectoren met verhoogde flexibiliteit
In sommige sectoren, zoals zorg, beveiliging of technische interventiediensten, zijn wachtdiensten en flexibiliteit vaak noodzakelijk. Daar kunnen uitzonderingen bestaan, maar ook dan blijft het principe gelden dat extra beschikbaarheid beperkt, gepland en correct gecompenseerd moet worden. Bespreek met je leidinggevende hoe jouw uurrooster, wachtdiensten en vergoedingen geregeld zijn en welke ruimte er is om offline te zijn.
Hoe je als werknemer zelf je deconnectie versterkt
Naast de formele regels kun je zelf extra stappen zetten. Denk aan het duidelijk communiceren van je werkuren in je e-mailhandtekening, het uitschakelen van meldingen na uren en het maken van afspraken met collega’s over bereikbaarheid. Merkt je dat de verwachtingen rond beschikbaarheid te hoog liggen, dan is het zinvol om dit tijdig te bespreken met je leidinggevende of hr.
Wanneer je hulp moet inschakelen
Als je structureel het gevoel hebt altijd aan te staan, kan dat een signaal zijn van ongezonde werkdruk. In dat geval is het belangrijk om in gesprek te gaan met je werkgever, een vertrouwenspersoon, preventieadviseur of je vakbond. Zij kunnen helpen om het recht op deconnectie concreet te maken in jouw situatie en misbruik of overbelasting aan te pakken. Zo wordt het recht op deconnectie meer dan een mooie theorie en krijg jij opnieuw controle over je werk en je vrije tijd.
